De verbindende vijand
In conflictgebieden zag ik hoe klimaatverandering levens ontwricht. Droogte jaagt boeren van hun land, overstromingen spoelen oogsten en fabrieken weg, steden lopen vol en spanningen lopen op. Instabiliteit, migratie en geweld zijn dan nooit ver weg. Dat is de harde realiteit achter António Guterres’ waarschuwing: code rood voor de mensheid.
De opwarming van de aarde is de gemeenschappelijke vijand van onze tijd. Ze bedreigt niet één land of ideologie, maar de fundamenten van onze leefbaarheid, economie en veiligheid. Toch behandelen we haar nog te vaak als een ecologisch probleem. Zolang we dat doen, blijven we achter de feiten aanlopen. We hebben een breder narratief nodig – een gedeeld begrip dat klimaatverandering geen abstract milieudossier is, maar ook een veiligheidsvraagstuk dat ons allemaal raakt.
Klimaatverandering voedt twee krachten die onze toekomst bepalen. De eerste is de verhardende mondiale competitie om schaarste: water, voedsel, grondstoffen en energie worden schaars en steeds vaker politiek wapen. De tweede is de ontwrichtende kracht van klimaatschokken: droogte, overstromingen, hittegolven en stormen die productie en samenlevingen ontregelen. Schaarste maakt die schokken des te destructiever, omdat buffers ontbreken en ketens kwetsbaar zijn. Andersom hebben klimaatschokken een aanjagend effect op schaarsten doordat het leefbare en bebouwbare deel van de aarde verkleint. Zo versterken beide krachten elkaar in een spiraal van instabiliteit. Samen bepalen ze de stabiliteit van de wereld waarin onze kinderen moeten leven.
Daardoor verandert ook het begrip veiligheid. Het gaat niet langer alleen om grenzen of legers, maar om energiezekerheid, waterveiligheid, voedselvoorziening en economische veerkracht. In deze wereld veranderen afhankelijkheden in kwetsbaarheden en vormen schaarsten bronnen van conflict. Harder concurreren om schaarsten die we ondertussen aanjagen, biedt geen uitweg. Die weg loopt dood. De enige duurzame route is innovatie op ‘meer met minder’: kringlopen sluiten, circulariteit versnellen, alternatieve grondstoffen, levensduur verlengen. Daarmee verkleinen we onze footprint, vergroten we onze zelfvoorzienendheid en verlagen we onze kwetsbaarheid.
Geen enkel land kan deze strijd alleen winnen. We hebben coalities voor klimaatveiligheid nodig tussen overheden, bedrijven, wetenschap en burgers. Investeren in weerbare infrastructuur, waterbesparende landbouw en duurzame energie is geen kostenpost, maar een verzekering voor onze toekomst.
Klimaatverandering is de vijand die we allemaal delen. Alleen door samenwerking, innovatie en durf kunnen we haar overwinnen. Zoals we ooit de Deltawerken bouwden uit moed en vooruitzien, zo moeten we nu bouwen aan onze klimaatweerbaarheid. Dat is de erfenis die we aan de volgende generatie verschuldigd zijn.