De verzekeringssector voorspelt massale sterfte: wat gaan we daaraan doen? Vier miljard doden, begraven in een bijlage die niemand ooit had mogen lezen.
In januari 2025 bracht de Britse verzekeringssector een rapport uit waarin werd geschat dat er deze eeuw tot wel vier miljard mensen zouden kunnen overlijden als gevolg van de klimaatcrisis. Deze bevinding stond weggestopt in een bijlage, kreeg nauwelijks aandacht in de media, en wanneer er wel over het rapport werd bericht, duurde het vijf of zes alinea’s voordat iemand er melding van maakte.
Tijdens dit gesprek hebben klimaatwetenschapper Bill McGuire en ik uiteengezet wat die voorspelling betekent en wat deze van ons vraagt.
Verkorte transcriptie
Bill McGuire: Waar staan we nu?
De opwarming van de aarde bedroeg de afgelopen drie jaar gemiddeld meer dan 1,5 °C. Dat cijfer was nooit willekeurig. Het was de streefwaarde van het Akkoord van Parijs, vastgesteld als een vangrail tegen gevaarlijke klimaatverandering. We staan nu op het punt om deze grens definitief te overschrijden, op een drempel die samenvalt met omslagpunten, zoals het instorten van de ijskappen van Groenland en West-Antarctica, wat samen zou leiden tot een onstuitbare zeespiegelstijging van 12 meter.
Vanwege de manier waarop deze drempels worden gemeten, zullen we pas tien jaar na dato officieel weten dat we de 1,5 °C hebben overschreden. Nu een hyper-El Niño de temperaturen de komende twaalf maanden boven de 1,6 °C, mogelijk zelfs 1,7 °C, zal drijven, zullen we de 1,5 °C wellicht pas achteraf kunnen vaststellen.
De opwarmingssnelheid is het afgelopen decennium verdubbeld tot 0,35 °C per decennium, waardoor de 2 °C-grens rond 2040 zou worden bereikt. Maar satellietgegevens wijzen erop dat de werkelijke snelheid wellicht dichter bij een halve graad per decennium ligt, wat betekent dat een stijging van 3 °C tegen 2050 aannemelijk is. McGuire noemt het idee dat we met het huidige beleid afstevenen op een stijging van 2,6–2,7 °C tegen 2100 ‘complete onzin’. Een terugkeer naar de omstandigheden van het late Plioceen, drie miljoen jaar geleden, is al onvermijdelijk.
Om dat in perspectief te plaatsen: onze planeet is gedurende het grootste deel van haar geschiedenis warmer geweest dan nu. Wat dit moment gevaarlijk maakt, is niet dat we dit eerder hebben meegemaakt, maar juist dat we dat niet hebben meegemaakt. De opwarmingssnelheid is nu tien keer zo hoog als tijdens het Paleoceen-Eoceen Thermisch Maximum 56 miljoen jaar geleden, en minstens twintig keer zo hoog als aan het einde van de laatste ijstijd.
Ons klimaat is al bijna teruggekeerd naar dat van de laatste interglaciale periode, 125.000 jaar geleden, toen de temperaturen ongeveer 2 °C boven het pre-industriële niveau lagen en de zeespiegel 6 tot 9 meter hoger was. Aangezien we nog steeds ongeveer 41 miljard ton CO₂ per jaar uitstoten – het equivalent van zo’n 800.000 Titanics – lopen we het risico de klimaatklok nog verder terug te draaien, mogelijk naar omstandigheden die voor het laatst 15 miljoen jaar geleden voorkwamen, met zeespiegels die tot 50 meter hoger lagen dan vandaag.
Recente analyses wijzen erop dat de maatschappelijke ineenstorting al in 2040 begint en dat er tegen het midden van de eeuw miljarden doden zullen vallen. McGuires conclusie: elke ton koolstof die niet wordt uitgestoten, is een overwinning. We vechten niet langer om een catastrofale ineenstorting te voorkomen – die is al onvermijdelijk – maar om te overleven. En omdat de centrale macht waarschijnlijk zal versnipperen, moeten we nu al beginnen met ons te organiseren, op het niveau van de stad, het dorp, de straat en de wijk, om water, voedsel, energie en veiligheid te waarborgen voor de mensen om ons heen.
James Garfield, de twintigste president van Amerika, zei: “De waarheid zal je bevrijden, maar zal je eerst ellendig maken.“ Het herinnert ons eraan dat hoop als laatste sterft.
Roger: Vier miljard doden
Ik neem het cijfer van de verzekeringssector voor waar aan: een voorspelling, weggestopt in een bijlage, waarin wordt gesproken over ten minste vier miljard doden bij een opwarming van 3 °C. Geen mensen die pijnloos verdwijnen, maar generaties die omkomen door oorlog, maatschappelijke ineenstorting en hongersnood – ruwweg 4 miljard doden tussen 2050 en 2100, waardoor de wereldbevolking daalt van 8 miljard naar 4 miljard.
Ik wijs op de manier waarop het rapport werd ontvangen. De berichtgeving in The Guardian opende met het mogelijke verlies van 50% van het bbp, terwijl het dodental pas in de vijfde alinea ter sprake kwam. Mijn punt is: dit is een medialandschap, in de liberale hoek, dat de pensioenen van rijke mensen als nieuwswaardiger beschouwt dan de dood van miljarden, voornamelijk zwarte en gekleurde mensen in het globale zuiden.
Ik maakte een vergelijking om de omvang te illustreren: als vier miljard mensen sterven, komt dat neer op ongeveer tachtig Tweede Wereldoorlogen verspreid over 50 jaar. Bij een opwarming van 2 °C zal het dodental waarschijnlijk lager liggen, maar nog steeds gelijk staan aan zo’n veertig Tweede Wereldoorlogen.
Ik stelde dat de campagne 4 Billion Death geen campagne is in de gebruikelijke zin van het woord. Het is een confrontatie met de meest extreme mogelijkheid binnen de menselijke ervaring, een confrontatie die de manier waarop bewegingen functioneren zal veranderen. Meedoen met de campagne begint klein en – bewust – rustig: een foto waarop iemand een bord vasthoudt met de tekst ‘4 miljard doden’, gevolgd door stille optochten, in plaats van luide marsen en scanderen. Ik beschreef dit als een voorbereiding, wat Gandhi ‘zelfzuivering’ (‘self-purification’) noemde – essentieel om het verzet vol te houden in plaats van uitgeput te raken.
Van daaruit breidt het plan zich uit: grotere optochten, weekenden om de gemeenschap te versterken, en een eis voor een wettelijk bindende burgervergadering om de existentiële risico’s aan te pakken waarmee deze en toekomstige generaties worden geconfronteerd. Als de overheid dit niet wil financieren, streeft het project ernaar het geld zelf in te zamelen en het onafhankelijk uit te voeren, waarbij de uitkomsten de eisen van de beweging worden.
Ik was duidelijk over wat het project niet is: gezien het huidige politieke klimaat zal het geen directe burgerlijke ongehoorzaamheid organiseren, aangezien dit het risico met zich meebrengt dat de organisatoren worden gearresteerd en de organisatie zelf instort. Spontaan verzet wordt aan anderen overgelaten. In plaats daarvan is het doel om in de komende vijf jaar een brede coalitie op te bouwen, klaar voor de toekomstige scheuringen in de maatschappij, zodat wanneer massale sterfte daadwerkelijk toeslaat, de reactie komt van mensen die echte verandering eisen, en niet van extreemrechts dat de media domineert.
Mijn slotopmerking: moed ontstaat niet door in je kamer te gaan zitten en jezelf tot actie te willen overhalen. Het ontstaat door gemeenschap, door je aan te sluiten bij anderen en de kracht te voelen die voortkomt uit het samen doen.
De afbeelding hierboven is afkomstig uit het Planetary Solvency-rapport van het Institute and Faculty of Actuaries, de enige erkende beroepsorganisatie in het Verenigd Koninkrijk die zich toelegt op het opleiden, ontwikkelen en reguleren van verzekeringsexperts, zowel in het Verenigd Koninkrijk als internationaal.
Wil je meedoen met 4 Billion Death: klik hier.
