Wat is vooruitgang?

Het scheelde twee jaar geleden geen haar of ik had het onderstaande nooit geschreven. Een tumor in mijn hals groeide schijnbaar ongeremd en dreigde me letterlijk de adem te benemen. Uitgezaaide melanoom. Opereren was geen optie in het delicate halsgebied. Chemo zinloos.

Dat ik hier wel ben, is geen medisch wonder maar is het resultaat van wetenschappelijke vooruitgang. Was mijn aandoening ongeveer tien jaar geleden nog absoluut fataal geweest, anno 2024 was er immuuntherapie.

Een subtiele biochemische truc die het lichaam zelf aanzet om de tumor te bestrijden via het immuunsysteem. Ontwikkeld door onder meer het Antoni van Leeuwenhoek ziekenhuis te Amsterdam, waar ik werd behandeld. Met succes, vooralsnog.

Vooruitgang. Het lijkt zo vanzelfsprekend. Je hebt de wereld met al zijn tekortkomingen. Er wordt onderzoek gedaan, ontwikkeld en geknutseld. En dan is er opeens een verbetering, vaak klein, maar soms groot. Voorbeelden te over. Telramen werden supercomputers. Paard en wagen werden hogesnelheidstreinen en lijnvliegtuigen. Antibiotica banden infecties uit. Postduiven werden mails. Beruchte kankers best te behandelen.

Het zijn de successen die het menselijke streven naar vooruitgang haast onvermijdelijk maken. Maar tegelijk roept die onvermijdelijkheid als we eerlijk zijn ook diepe vragen op. Wat is vooruitgang eigenlijk? Hoe meten we vooruitgang? Is vooruitgang in wetenschap, kunst, het bedrijfsleven of de samenleving altijd nodig? Onvermijdelijk? Altijd een verbetering? Wat is de prijs van vooruitgang? En wie betaalt die prijs eigenlijk?

De vraag, kortom, is of ons geloof in vooruitgang gerechtvaardigd is. In mijn geval van levensbelang. Maar dat kan ook gewoon geluk zijn.

Martijn van Calmthout

Hoofd Communicatie Nikhef

Publicatie van de antwoorden: december 2026