Directe interventies met een concreet toekomstbeeld
De veelheid aan stressfactoren voor de planetaire en sociale systemen door klimaatverandering vraagt om “ongekende systeemtransities”. Een dergelijke verandering vereist investeringen. De Conferentie van de Verenigde Naties voor Handel en Ontwikkeling (UNCTAD 2020) schat dat er in ontwikkelingslanden een jaarlijks investeringstekort van 2,5 biljoen dollar bestaat om de duurzame ontwikkelingsdoelstellingen te halen, en merkt op dat de meeste middelen tot nu toe in ontwikkelde landen zijn geïnvesteerd.
Tegelijkertijd zien we een toenemend aantal duurzaamheidsverslagen en groeiend kapitaal dat voldoet aan criteria op het gebied van milieu, maatschappij en bestuur (ESG). Men zou kunnen zeggen dat de klimaattransitie goed verloopt. Veel beleidsmakers hebben in het verleden de verantwoordelijkheid voor het mobiliseren van middelen ‘uitbesteed’ aan marktpartijen, in de veronderstelling dat als je de transparantie vergroot, financiële spelers en bedrijven beter in staat zijn om de risico’s van niet-duurzame activiteiten te prijzen. Wat er in feite gebeurde, was een ‘heretiketteren’ van de status quo die ons geruststelde dat het markten uiteindelijk de energie- en duurzaamheidstransitie zouden realiseren –een tragische fout die ons tijd heeft gekost in de strijd tegen klimaatverandering.
Beleidsmakers zouden zich laten moeten leiden door de Doughnut van sociale en planetaire grenzen (onlangs bijgewerkt met de nieuwste cijfers (Fanning & Raworth, 2025)), wat betekent dat de uitstoot absoluut moet worden verminderd en bepaalde soorten industrieën en activiteiten moeten worden afgebouwd, terwijl voor iedereen een sociaal minimumlevensniveau gewaarborgd wordt. Helaas zijn directe interventie in markten de laatste tijd uit de mode geraakt: bij voorbeeld het reguleren van goederen of diensten (bijvoorbeeld door circulaire principes verplicht te stellen) of emissiebeleid (bijvoorbeeld emissiebelasting, subsidies voor emissiereducties, belasting op goederen die verband houden met emissies). Dit zullen sterke signalen zijn voor zowel bedrijven als financiers om de transitie als een kans te zien.
Markten kunnen krachtig zijn als het gaat om het mobiliseren van financiële middelen. De juiste signalen zijn nodig: om transformatieve investeringen mogelijk te maken er moet een duidelijk toekomstbeeld komen van de energie-, en mobiliteitssysteem, gebouwde omgeving, onderwijs en veiligheid en gezondheidszorg. Beleid kan deze koers op geloofwaardige wijze aangeven met een sterke commitment en tussentijdse doelstellingen. Dit kan een aanvulling vormen op de directe interventies en de transitie verder versnellen om te voorkomen dat klimaatverandering zich daadwerkelijk voordoet.