Serendipiteit – het onverwacht ontdekken van iets waardevols – staat centraal in het onderzoek van Annelien Smets (imec-SMIT, VUB). Ze analyseert hoe digitale en stedelijke systemen steeds sterker gestuurd worden door algoritmes die inzetten op efficiëntie en personalisatie. Die evolutie maakt informatie sneller en relevanter, maar verkleint tegelijk de kans op toeval en onverwachte inzichten. Vanuit dat spanningsveld ontwikkelde Smets ‘Serendipity Cards‘: een set kaarten die abstracte principes rond serendipiteit vertaalt naar het online en offline leven.
Om het begrip serendipiteit duidelijk te maken verwijst Smets naar een voorbeeld uit de wetenschap: de toevallige ontdekking van nanobodies door Raymond Hamers aan de Vrije Universiteit Brussel. In 1989 voerde Hamers met zijn studenten een ogenschijnlijk eenvoudige proef uit waarbij antilichamen uit bloedstalen werden gehaald. Omdat er op dat moment geen geschikt materiaal beschikbaar was, greep hij terug naar een ingevroren bloedstaal van een dromedaris uit een eerder onderzoek. Die praktische keuze leidde onverwacht tot een verrassende vaststelling. In het bloed van de dromedaris bleken antilichamen aanwezig te zijn met een afwijkende, tot dan toe onbekende structuur. Deze ontdekking was het startpunt van verder onderzoek dat uiteindelijk uitmondde in de ontdekking van nanobodies. De bijzondere antilichamen zouden later een belangrijke rol spelen in onder meer kankeronderzoek en de ontwikkeling van nieuwe therapieën, bijvoorbeeld tegen infectieziekten. Dit voorbeeld toont hoe een toevallige observatie kan uitmonden in een belangrijke doorbraak: een schoolvoorbeeld van serendipiteit.
Smets noemt drie ontwerpprincipes die serendipiteit kunnen stimuleren: diversifieerbaarheid, doorkruisbaarheid en zintuiglijkheid. Elementen zoals variatie, beweging en prikkels kunnen mensen aanzetten om nieuwe dingen te ontdekken. “Ook fysieke publieke ruimtes, zoals een universiteit, spelen een belangrijke rol bij serendipiteit.”
Smets wil met het hulpmiddel van de kaarten serendipiteit inbouwen in denk- en ontwerpprocessen. Kaarten met denkrichtingen zoals: ‘Vertraagbaarheid’, ’toegankelijkheid’, ‘Onvolledigheid’. Het lijken creatieve ‘denkhoeden’ à la De Bono. Met Jung heeft het weinig te maken.
Het spel is te koop via de site van de VUB. Lees daar ook het hele bericht.
