Wat is de echte vraag?
De covid-19 pandemie heeft laten zien dat als iets echt als crisis aangemerkt wordt, collectieve eenheden zoals de nationale en internationale politiek en grote bedrijven prima rap grote veranderingen kunnen maken. Het ging om leven en dood; grootschalige maatschappelijke angst zorgde voor druk op politieke leiders en leidde tot actie. Hoe komt het dat politici en investeerders in 2021 wereldwijd onvoldoende hebben gereageerd op de ‘code rood voor de mensheid’ van de Verenigde Naties (VN) die werd uitgeroepen vanwege de klimaatcrisis? Wat mij betreft heeft dat niet te maken met een gebrek aan oplossingen, maar een gebrek aan wil.
De meeste politieke en financiële machthebbers zijn niet de mensen die de gevolgen van de opwarming van de aarde en de ecologische crisis voelen op een niveau van leven of dood. Voor hen is het niet urgent, ze blijven praten en komen niet in beweging. Ondertussen is het allang bekend dat de groepen die het eerst en het meest kwetsbaar zijn voor de gevolgen van klimaatverandering veelal bestaan uit mensen met lage inkomens, niet-witte mensen, vrouwen, en mensen uit het Globale Zuiden. Voor sommigen van hen draait het nu al om leven en dood. Toch wordt er naar deze mensen te weinig geluisterd. Hoe komt het dat degene die de meeste gevolgen ondervinden van de ecologische crisis niet of te weinig in machthebbende posities en klimaatfora zitten?
Ecofeministen, dekoloniale en Indigenous wetenschappers en leiders roepen al tientallen jaren dat de ecologische crisis gegrond is in een wereldbeeld waarin mens en natuur gescheiden zijn. Daarin wordt de mens gezien als subject met handelsbekwaamheid (agency), terwijl natuur een object is dat gebruikt kan worden. Dit dichotome denken gaat verder in eraan gelieerde dichotomieën zoals kolonist/gekoloniseerde, man/vrouw, wit/niet-wit, ratio/emotie en geest/lichaam. Naar de rechterzijde van die dichotomieën wordt ook niet geluisterd binnen het huidige heersende systeem dat gebaseerd is op dit wereldbeeld.
Het woord crisis is afgeleid van het Griekse werkwoord κρίνομαι (krinomai) wat (onder)scheiden, beslissen, of beslechten betekent. Volgens de herkomst van het woord, betekent ‘crisis’ dus een moment van beslechting of beslissing. Als je het zo bekijkt, is de ecologische crisis – net zoals de economische crisis, de wooncrisis, et cetera – niet een permanente staat van zijn, maar een moment van actie; een moment van verandering door een actief besluit. We moeten een andere richting op.
Voor het stoppen van de ecologische crisis is er een verandering van het heersende wereldbeeld nodig. We moeten naar een wereldbeeld toe waarin mensen onderdeel zijn van natuur en waarin er geluisterd wordt naar gekoloniseerde mensen, vrouwen, niet-Witte mensen, emoties, en het lichaam. Hoewel ieder individu in diens omgeving een voorbeeld kan zijn als het gaat om het veranderen van het heersende wereldbeeld, ligt de echte macht en verantwoordelijkheid bij politieke leiders, investeerders, bestuursleden en groot aandeelhouders van grootvervuilers.
Wat mij betreft is de juiste vraag daarom niet hoe we om moeten gaan met de opwarming van de aarde, maar: wat is er nodig om de huidige machthebbers aan te sporen tot actie? Wat is ervoor nodig dat zij echt gaan luisteren en inzien dat een ander wereldbeeld de basis voor verdere oplossingen is?