Wat doet oorlog met de menselijke psyche? En hoe kunnen vluchtelingen hun trauma verwerken wanneer ook de samenleving waarin ze terechtkomen niet altijd veiligheid en erkenning biedt? Geertrui Serneels, verbonden aan de VUB en directeur van Solentra, licht toe (Solentra is expert in psychische zorg en hulpverlening aan jonge vluchtelingen en hun gezin).
“Trauma ontstaat bij een levensbedreigende gebeurtenis: iets onverwachts waarbij je de controle verliest en gevaar ervaart. Ons stresssysteem schakelt dan automatisch over op vechten, vluchten of bevriezen. Bij posttraumatische stress blijft dat systeem als het ware voortdurend aanstaan. Herinneringen blijven heel acuut en zintuiglijk aanwezig en dringen zich op onder meer via flashbacks en nachtmerries. In traumatherapie proberen we die zogenaamde ‘hot memories’ opnieuw om te vormen tot ‘cold memories’: herinneringen die een plaats en een tijd krijgen en die je zelf kunt oproepen wanneer je dat wilt. De neurobiologische stressreactie is universeel, maar de manier waarop posttraumatische stress zich uit, kan cultureel verschillen. Vluchtelingen brengen bijvoorbeeld eerder lichamelijke klachten naar voren. Daardoor komen ze vaak eerst bij een huisarts of pediater terecht, terwijl er onderliggend sprake kan zijn van posttraumatische stress.
Als mensen na hun vlucht opnieuw geconfronteerd worden met vijandigheid en uitsluiting, blijft hun omgeving onveilig aanvoelen. Niet alleen wordt het oorspronkelijke trauma moeilijker verwerkt, ook nieuwe kwetsuren kunnen ontstaan.
Herinner je je de Chileense vluchtelingen die na de val van Pinochet hier aankwamen? Zij werden als helden onthaald, tot in het parlement toe. Dat creëert een heel ander klimaat, waarin mensen zich welkom en erkend voelen en meer ruimte krijgen om hun trauma te verwerken. Dat is een fundamenteel verschil met een samenleving waarin vluchtelingen te horen krijgen dat ze een gevaar vormen, dat ze moeten terugkeren of dat ze onze jobs afnemen. Het maatschappelijke klimaat kan het herstel dus sterk bevorderen, maar evengoed in de weg staan.”
Lees het hele verhaal op de site van de VUB.