Burgerraden: democratie 2.0 voor het klimaat
Wetenschappers waarschuwen al decennia voor de catastrofale gevolgen van klimaatverandering, maar de politieke daadkracht blijft achterwege. Ruim driekwart van de landen haalt de klimaatdoelen niet en overheden investeren schrikbarend weinig in technologische innovaties om duurzame energie op te wekken of broeikasgassen actief uit de atmosfeer te halen.
Vanwaar deze verlammende inertie? Niet omdat alle politici immorele cynici zijn, maar omdat het systeem hen gijzelt. Het electorale spel beloont kortetermijndenken: de volgende verkiezingen zijn nooit veraf. Een CO₂-taks opleggen of fors investeren in technologie waarvan de voordelen pas binnen decennia zichtbaar zijn, levert op korte termijn weinig stemmen op. Dus schuiven cruciale beslissingen telkens vooruit.
Moet onze democratie dan op de schop om het klimaat te redden? Nee, Integendeel! Ze heeft nood aan een upgrade. Een alternatief dat wereldwijd terrein wint is de burgerraad. Zo’n raad wordt door loting samengesteld en bestaat daarom uit een representatieve steekproef van de bevolking. Nadat men de deelnemers goed informeert over de problematiek en over mogelijke oplossingen, overleggen ze met elkaar in groepen om te komen tot een (hoge graad van) consensus rond bepaalde beleidsvoorstellen.
“Gaan we dan echt het beleid laten bepalen door de eerste de beste gelote burgers?”, hoor ik de sceptici reeds denken. “Zullen zij er geen zootje van maken?” De vele sociale experimenten met burgerraden doen alvast vermoeden van niet. Niet enkel blijkt dat burgeroverleg mensen met heel uiteenlopende achtergronden en belangen vaak op dezelfde golflengte krijgt, maar ook dat de beleidsvoorstellen van zo’n raden doorgaans doordacht zijn én in het langetermijnbelang van de groep die zij vertegenwoordigen.
Dat zagen we ook in 2015 tijdens het project World Wide Views on Climate and Energy. Tienduizend burgers uit 76 landen overlegden in groepen over klimaatmaatregelen. Hun aanbevelingen gingen doorgaans veel verder dan de afspraken die enkele maanden later door de VN-klimaattop in Parijs werden gemaakt. Helaas verdwenen hun adviezen in de schuif.
Het is precies dát wat moet veranderen. De klimaatcrisis legt onverbiddelijk de beperkingen van ons huidig politiek systeem bloot. Het is hoog tijd dat we naast verkozen parlementen ook gelote burgerraden in het leven roepen – niet alleen nationaal, maar ook binnen de EU en zelfs de VN. Wat nodig is, is democratie 2.0: een systeem waarin burgers zelf mee vormgeven aan beleid. Want enkel door burgers écht een stem te geven, kunnen we de grootste uitdaging van onze tijd aan.