Fabian Dablander gaf onlangs een gastcollege over ‘planetaire ineenstorting en politieke passiviteit’ in een honours course. Hij vatte het samen in een LinkedIn-post, die hier vertaald wordt weergegeven:
“Een van de belangrijkste conclusies was dat hoe meer we leren over het aardse systeem en onze invloed daarop, hoe bezorgder we worden. De situatie blijkt over het algemeen slechter te zijn dan aanvankelijk werd verwacht.
Naast onverklaarbare pieken in de opwarming van de aarde en verwoestende extreme weersomstandigheden, is het beste voorbeeld hiervan ons groeiende inzicht in planetaire grenzen en tipping points (omslagpunten).
In 2009 dachten we dat we slechts drie van de negen planetaire grenzen hadden overschreden, terwijl twee ervan nog niet gekwantificeerd waren.
Vandaag weten we dat we zeven van de negen planetaire grenzen hebben overschreden.
In 2001 suggereerde het derde IPCC-rapport dat we zelfs bij een opwarming van 5 °C geen groot risico zouden lopen om klimaatomslagpunten te overschrijden.
Vandaag weten we dat een opwarming van 1,5 °C waarschijnlijk al meerdere omslagpunten zal veroorzaken.
De meest zorgwekkende ontwikkeling op dat vlak is de Atlantic Meridional Overturning Circulation (AMOC), een cruciaal, grootschalig systeem van oceaanstromingen, dat warm oppervlaktewater van de tropen naar het noorden transporteert en koud, zout water terugvoert. Het zesde IPCC-rapport stelde dat er ‘gemiddelde zekerheid’ bestaat dat deze stroming deze eeuw niet zal instorten, en dat dit altijd als een gebeurtenis met een lage waarschijnlijkheid (maar grote impact!) werd beschouwd.
Dat is nu niet meer het geval.
In een recente lezing (https://www.youtube.com/watch?v=ULJXqOZuY-8&t=673s) vatte Stefan Rahmstorf, die bij het Potsdam Institute for Climate Impact Research al meer dan dertig jaar onderzoek doet naar de AMOC, hun recente studie samen, waaruit bleek dat in 25% van de scenario’s met lage emissies (SSP1-2.6, ~1,8 °C), 37% van de scenario’s met gemiddelde emissies (SSP2-4,5, ~2,7 °C) en 70% van de scenario’s met hoge emissies (SSP5-8,5, ~4,4 °C) de AMOC instort en in 2050 het omslagpunt bereikt.
“Ik was geschokt toen ik deze resultaten zag. […] We hebben nieuwe resultaten gezien die betekenen dat de werkelijke kansen waarschijnlijk hoger zijn. […] Dat is echt deprimerend, het spijt me.”
Hoe meer we leren, hoe bezorgder we worden.
Men kan waarschijnlijk wiskundig aantonen dat dit in complexe systemen vaak het geval is. De redenering is eenvoudig: er zijn veel meer manieren waarop dingen kunnen mislukken dan stabiel blijven, omdat stabiliteit vereist dat aan meerdere voorwaarden tegelijk wordt voldaan, terwijl mislukking kan voortkomen uit het mislukken van slechts één van die voorwaarden. Onderzoek brengt steeds meer manieren aan het licht waarop dingen kunnen mislukken.
Robert May schreef hier een halve eeuw geleden al over. Zijn artikel uit 1972 in Nature, getiteld “Will a large complex system be stable?” (Kan een groot, complex systeem stabiel zijn?), is iets te technisch voor een kort bericht, maar de kern van zijn bevindingen is eenvoudig: naarmate systemen groter en meer onderling verbonden worden, wordt stabiliteit steeds onwaarschijnlijker – tenzij de gemiddelde sterkte van de interacties tussen componenten snel afneemt (of de interacties zeer gestructureerd zijn).
De tweede helft van mijn lezing ging over waarom we er niet in zijn geslaagd de wereldwijde uitstootcurve om te buigen. Daar komt ook veel bij kijken, maar LinkedIn staat me niet toe om daar uitgebreid op in te gaan. Dat is waarschijnlijk goed voor zowel uw als mijn geestelijke gezondheid.
Maar als u geïnteresseerd bent, kunt u de dia’s met alle relevante referenties hier vinden: https://drive.google.com/file/d/1vJ0C9ym2l4BMkM8h7qiPwock8AImtsRU/view?pli=1.
Wat een tijd om te leven.
