Bestrijd de verleiding als basis voor economisch gewin
Verleiding is een universeel en krachtig verschijnsel. Het speelt een rol in romantiek en voortplanting, maar ook in reclame, sociale media, voedsel, politiek en technologie. Wat ooit begon als een evolutionair mechanisme om voortplantingskansen te vergroten, is uitgegroeid tot een krachtig instrument dat ons gedrag diepgaand beïnvloedt. Verleiding is geworteld in seksuele selectie, een onderdeel van de evolutionaire theorie van Charles Darwin. Waar natuurlijke selectie draait om overleven, draait seksuele selectie om voortplantingssucces. Dieren (en mensen) die anderen beter kunnen verleiden, hebben een grotere kans om hun genen door te geven.
Bij mensen is verleiding veel complexer geworden. Door onze ontwikkeling van taal, zelfbewustzijn en cultuur is verleiding niet alleen lichamelijk, maar ook psychologisch, emotioneel en intellectueel geworden. We verleiden niet alleen met uiterlijk, maar ook met humor, empathie, verhalen, status, creativiteit en zelfs morele overtuigingen. Verleiding helpt bij het aangaan en onderhouden van relaties, bij het vormen van samenwerkingsverbanden en bij het beïnvloeden van sociale hiërarchieën.
Verleiding wordt ook ingezet ten behoeve van economisch gewin. Door het neoliberalisme en de sterke individualisering is verleiding een krachtig middel geworden. Bedrijven, marketeers en technologie-ontwerpers maken bewust gebruik van evolutionaire zwakheden in onze aandacht, verlangens en beloningssystemen. Reclame maakt gebruik van visuele aantrekkingskracht, seksueel getinte beelden, statusverhogende boodschappen en sociale bewijskracht. Door deze evolutionair beladen signalen te koppelen aan producten (zoals auto’s, parfum, kleding, reizen), ontstaat de illusie dat de aankoop ons aantrekkelijker, succesvoller of geliefder maakt. De toename van het belang van verleiding is weerspiegeld in de wereldwijde advertentiemarkt die in 2024 voor het eerst $1 biljoen bereikte.
Er is overheidsbeleid nodig om te voorkomen dat commerciële en digitale prikkels leiden tot gedrag dat onze leefomgeving, gezondheid schaadt en bijdraagt aan maatschappelijke ongelijkheid. Het beleid moet consumenten beschermen en bedrijven stimuleren tot ethisch ontwerp en marketing. Het beleid zou gericht moeten worden op educatie, regulering van reclame, ethisch productontwerp, fiscale prikkels en bescherming van kwetsbare groepen. Het betreft zowel digitale diensten als commerciële producten, en zou ook het inzetten van positieve verleiding voor maatschappelijke doelen zoals duurzaamheid en gezondheid moeten stimuleren.
Verleiding is losgezongen van haar oorspronkelijke biologische functie en ze wordt grootschalig ingezet in de consumptiemaatschappij. Bewustzijn van deze evolutie van de verleiding is essentieel om grip te houden op wie – of wat – onze verlangens stuurt. Daarmee kunnen we de volksgezondheid verbeteren en de klimaatimpact door consumptiegedrag verminderen en sociale ongelijkheid door marketing gericht op kwetsbare groepen verkleinen.