Wassend water, welvaart en wiskunde
Het laat zich aanzien dat meerdere in internationale akkoorden gestelde klimaatdoelen niet gehaald zullen worden. Voor het overgrote deel van de wereldbevolking, dat langs de kusten woont, vormt dit een bedreiging. Zo ook voor de bevolking van Nederland, hoewel …
Voor bescherming tegen overstromingen heeft Nederland al vele jaren een geavanceerd rekenmodel in gebruik dat de kosten van eventuele toekomstige dijkverhogingen afweegt tegen de kosten van te verwachten overstromingsschades. Deze afweging wordt gemaakt op basis van voor de komende decennia berekende (i) waterstanden op de Noordzee en in de rivieren en (ii) economische waarden van tegen overstroming te beschermen gebieden (met daarin zelfs de waarde van iedere inwoner in een standaardbedrag uitgedrukt). De waterberekeningen worden gedaan door Rijkswaterstaat (RWS), de welvaartsberekeningen door het Centraal Planbureau (CPB). De uitkomst van zo’n RWS-CPB-berekening kan zijn dat de kosten van eventuele dijkverhoging de kosten van te verwachten overstromingsschade overschrijden. Het daarop volgende overheidsbesluit kan dan zijn om voor een gebied de dijken niet meer te onderhouden en verhogen. Een voorbeeld van zo’n besluit betrof het Zuid-Hollandse eiland Tiengemeten, dat na dit besluit grotendeels is geëvacueerd.
Verandering van flora en fauna en daarmee van voedselvoorziening is een ander bekend gevolg van de opwarming. Er zijn nog meer gevolgen: bedreigende, maar ook gevolgen die juist nieuwe kansen bieden.
Nederland kan een belangrijke bijdrage leveren aan het beheersen en zo nodig tijdig ontwijken van het veelkoppige monster dat de opwarming van de aarde is, maar ook aan het benutten van eventuele nieuwe kansen die de opwarming biedt. Nederland kan deze rol direct goed vervullen voor bijvoorbeeld waterbeheer en landbouw, twee gebieden waarop we een mondiale grootmacht zijn.
Met rekenmodellen vanuit meerdere disciplines kunnen tijdig goede adviezen worden gegeven. Een sleutelrol in dit werk zal zijn weggelegd voor wiskunde. Wiskundigen kunnen de rekenmodellen vanuit de verschillende disciplines meehelpen ontwikkelen en aan elkaar koppelen. Ik verwacht rekenmodellen gebaseerd op zowel wetten (natuurwetten onder andere) als data. Rekenmodellen met daarin ook stochastiek, ter beschrijving van onzekerheden. Belangrijk is namelijk om te weten hoe onzekerheden in natuurwetten en data doorwerken in de rekenuitkomsten.
In geval van een berekend te verwachten rampscenario kunnen mogelijk tijdig goede maatregelen worden genomen, zoals destijds bij Tiengemeten. Een uitdaging zou dan nog kunnen zijn om beleidsmakers en bevolkingsgroepen ervan te overtuigen dat de rekenresultaten te verwachten feiten zijn, geen meningen. Berekende scenario’s die nieuwe kansen bieden, blijde boodschappen, vergen wellicht geen overtuigingskracht …