Met haar nauwgezette studie van oorlogsmisdadigers en genocideplegers krijgt Alette Smeulers veel aandacht. In haar boek Angstaanjagend normaal geeft ze een typologie van daders. Ze schreef het nadrukkelijk als een waarschuwing voor ons. Dat vindt zij de gevaarlijkste gedachte: dat jijzelf geen dader zou kunnen zijn.
Haar boek bevat in de kern een uitgebreide typologie van soorten daders: de destructieve leider, de fanaticus, de carrièremaker, de toegewijde onderdaan, de wreker, de profiteur, de crimineel, de sadist, de professional. Voorbeelden van deze types put ze uit de encyclopedie van wreedheden die de 20e eeuw is geweest: van de vuile oorlog in Argentinië tot het kolonelsregime in Griekenland, van nazi-Duitsland tot de Vietnamoorlog, van Saddam Hussein tot Pol Pot.
De kernboodschap van Smeulers is dat mensen psychologische zwakheden hebben die hen tot daderschap kunnen brengen. ‘Het verschil tussen Arendt en mij is denk ik dat zij zegt dat sommige mensen geen empathie hebben, maar dat ik in mijn onderzoek ben tegen gekomen dat mensen kunnen leren hun mededogen en kritische reflectie uit te schakelen. Mensen kunnen in een tunnelvisie terecht komen en zeggen: nu sluit ik mij af voor empathie. Ze kunnen dat vooral richting een bepaalde groep die ze eerst gedemoniseerd en vervolgens gedehumaniseerd hebben. Daardoor kun je de situatie hebben dat iemand ’s ochtends vroeg en ’s avonds na het werk een liefhebbende vader kan zijn, en in de tussentijd alle empathie kan uitsluiten.’
Lees het hele bericht op de site van Broerstraat 5 van de RUG.
