Speltheoretische puzzels en onze menselijkheid
Dat is nogal een vraag. Om te beginnen weten we niet hoeveel die opwarming uiteindelijk gaat zijn. In 2025 lijken we, na voor het eerst in 2016 en daarna 2023 en 2024, de 1,5 graden opwarming weer te gaan aantikken. En we koersen bij huidig beleid op 3 graden (plus of min een graad) af in 2100. Het is volkomen onduidelijk wat dat specifiek in eender welke regio gaat betekenen. Meer of minder regen? Meer of minder droogte? Meer of minder hitte- en koudegolven, overstromingen, stormen, hagel, sneeuw of mist. Of dat alles gewoon vaker, meer en heviger? De problemen gaan in ieder geval de mensen daar het hardste raken waar de gemeenschappen, economieën en landen er het minst op toegerust zijn. Juist in Sub-Sahara Afrika en de armere delen van Azië en Zuid-Amerika gaan we met de globale temperatuurstijging naar voor homo sapiens sapiens onbekend terrein.
Dat gaat natuurlijk zijn effecten hebben. Dichtbevolkte delen van de wereld worden wellicht onbewoonbaar en in ieder geval een stuk minder productief. Dan raken mensen vanzelf op drift. Dat was op een dunbevolkte planeet met grote aaneengesloten continenten niet meteen een probleem. Maar in de moderne wereld van grenzen, hekken en natiestaten is het een uiterst explosieve situatie. De eerste klimaatvluchtelingen zijn al gesignaleerd en Australië heeft grootmoedig aangeboden om de inwoners van verdrinkende atollen op de Stille Oceaan op te vangen. Maar dat is nog maar het begin. Wat als grotere archipels en dichtbevolkte deltas in zee verdwijnen of met de regelmaat van de klok door zware stormen geteisterd worden? Als woestijnen zich uitbreiden naar landbouwgebieden en steden? Als afwisselend regen en droogte de natuurbranden gaat aanjagen? De Bijbelse plagen zijn er niets bij.
Als die apocalyptische toekomst zich ontvouwt zijn er twee mogelijkheden. Ofwel de mensheid verenigt zich en biedt de uitdagingen het hoofd door solidair ruimte te maken in de nog leefbare delen van onze planeet, ofwel we slaan elkaar de koppen in in een strijd van allen tegen allen om het voortbestaan. Wat dat betreft stemt het verleden niet optimistisch over de toekomst. Hoe we zouden moeten omgaan met de opwarming van de aarde is, ben ik bang, niet hoe we zullen omgaan met die opwarming. Er liggen dan ook speltheoretische puzzels onder deze problemen die nog niemand heeft gekraakt.
Mitigatie, het voorkomen van klimaatverandering door het afbouwen van emissies, is economisch, juridisch, ethisch en volgens het gezond boerenverstand het slimste wat we kunnen doen. Maar helaas geldt bij mitigatie dat individuele inspanningen veel kosten terwijl ze datzelfde individu nagenoeg niets opleveren. Zelfs met 18 miljoen in Nederland of 500 miljoen in Europa slaan we geen deuk in de emissies, laat staan de concentratie van broeikasgassen in de atmosfeer. En Gekke Henkie is nu eenmaal geen dief van zijn eigen portemonnee dus gaan we liever met z’n allen het schip in.
Adaptatie, ons aanpassen aan de komende klimaatverandering, is wel incentive compatible. De kosten en baten komen immers bij dezelfde beperkte groep mensen terecht. Maar zoals met de reddingsboten op de Titanic moet je dan nog wel zien te voorkomen dat iedereen bij je aan boord klimt als het schip echt begint te zinken. En dat gaat, zo leert de geschiedenis (en de speltheorie) alleen met grof geweld omdat iemand die niets te verliezen heeft, alles op het spel zet.
De kansen om de opwarming nog onder de veilig geachte 1,5 graden te houden slinken snel. We doen niet wat we zouden moeten doen. En het huidige geopolitieke klimaat warmt zo mogelijk nog sneller op. Mitigatie lijkt achter de horizon te verdwijnen terwijl ook adaptatie met een genereus migratiebeleid voor velen een brug te ver is. Het is dan ook niet het einde van de mensheid, maar het einde van onze menselijkheid die me het meeste zorgen baart.