Bart van der Sloot, docent aan het Tilburg Institute for Law, Technology, and Society, heeft een nieuw boek geschreven: From Autonomy to Ambiguity: Reconfiguring the Legal Landscape in the Age of AI. Het boek is uitgebracht door uitgeverij Elgar.
Tekst van Bart van der Sloot:
“Het boek stelt dat het recht, in het bijzonder het privacy- en gegevensbeschermingsrecht, menselijke ambiguïteit als fundamentele kern moet nemen, en niet de menselijke autonomie. Dit argument wordt in drie stappen uitgewerkt.
Ten eerste suggereert het boek, op basis van filosofische, psychologische en sociologische literatuur, dat we niet alleen autonome en rationele actoren zijn, maar ook diep afhankelijke wezens, gevormd door onbewuste motieven, emoties, gewoonten en sociale contexten. Deze aspecten worden vaak behandeld als onze ‘mindere’ kant die overwonnen moet worden. Het boek stelt het tegenovergestelde: afhankelijkheid is net zo fundamenteel voor de menselijke conditie als autonomie; emotionele impulsen zijn net zo intrinsiek als rationele overwegingen; en onze identiteit wordt evenzeer gevormd door anderen en de context als door individuele keuzes. De menselijke conditie wordt voortdurend heen en weer geslingerd tussen rede en instinct, autonomie en afhankelijkheid, het verleden en de toekomst, aspiraties en beperkingen, en is afhankelijk van een delicaat evenwicht tussen deze tegengestelde krachten.
Ten tweede stelt het boek dat de impact van digitale infrastructuren – zoals AI, sociale media, apps – vaak verkeerd wordt begrepen vanwege deze gebrekkige kijk op de menselijke conditie. Deze technologieën ondermijnen niet simpelweg de autonomie of de rationaliteit. Ze versterken juist de spanningen die al in ons aanwezig zijn. Ze maken ongekende autonomie mogelijk en creëren tegelijkertijd nieuwe afhankelijkheden; ze geven toegang tot enorme hoeveelheden informatie en verspreiden tegelijkertijd desinformatie; ze kunnen bestaande overtuigingen versterken en individuen tegelijkertijd onophoudelijk confronteren met perspectieven die hun wereldbeeld uitdagen. Het probleem is niet dat technologie ons in één richting duwt, maar dat ze het fragiele evenwicht tussen tegengestelde aspecten van het zelf destabiliseert door ze allemaal te versterken.
Ten derde weerspiegelt de wetgeving hetzelfde eenzijdige begrip. Ze gaat ervan uit dat mensen in de eerste plaats rationeel en autonoom zijn; erkent problemen met digitale infrastructuren vooral wanneer ze deze rationele autonomie aantasten; en reageert door datzelfde ideaal nog te versterken – door middel van transparantievereisten, informatieplichten, toestemmingsmodellen en meer individuele controle. Paradoxaal genoeg verergeren deze reacties vaak juist de problemen die ze trachten op te lossen.
Om die reden stelt het boek dat het juridische paradigma fundamenteel moet worden herzien. Aan de hand van privacy- en gegevensbeschermingswetgeving als praktijkvoorbeeld wordt voorgesteld om bestaande juridische doctrines aan te vullen met hun conceptuele tegenhangers. Naast een principe van gegevensminimalisatie zou er ook een principe van gegevensmaximalisatie moeten zijn; naast een recht op autonomie een recht op afhankelijkheid; naast een recht op gegevensnauwkeurigheid een recht op fictionaliteit; naast een recht op informatie een recht om niet te weten; en naast het recht om de digitale omgeving te controleren een recht op wrijving.”
Het boek is al lovend ontvangen door critici:
‘Het boek van Van der Sloot zit boordevol inzichten en laat zien hoe de huidige regelgeving veel te simplistisch is voor de complexe manieren waarop technologie de mensheid beïnvloedt.’ – Daniel J. Solove George Washington University Law School, VS
‘Productief, fantasierijk en filosofisch onderbouwd heroverweegt Bart van der Sloot de rol van het recht in een tijdperk waarin menselijke autonomie intermitterend en relationeel is en in toenemende mate wordt bemiddeld door AI.’ – Paul de Hert, Vrije Universiteit Brussel, België
‘Dit boek biedt een zeldzame en boeiende herconfiguratie van hoe het recht moet reageren op datagestuurde technologieën, niet door bestaande regelgevingsinstrumenten uit te breiden, maar door hun antropologische grondslagen ter discussie te stellen.’ – Ichiro Ide, Nagoya University, Japan
‘Dit boek moedigt lezers aan om mee te denken over een nieuwe visie op onze juridische relatie met informatietechnologie, op een manier die recht doet aan de ambiguïteit van het menselijk bestaan.’
– Katherine J. Strandburg, New York University, VS
Het boek is hier te koop of hier gratis te downloaden. Als u vragen, opmerkingen of suggesties heeft, laat het de auteur dan weten.
