Wat als honger in Duitsland geen randverschijnsel van de twee wereldoorlogen was, maar een drijvende kracht in de nationale geschiedenis? In haar proefschrift Mobilising Hunger. War and Textbooks in Germany 1914-2020 toont Anne van Mourik aan de hand van twee lange hongerperioden aan dat voedseltekorten in Duitsland geen voorbijgaande crises waren. Integendeel: honger werkte door in politieke besluitvorming en maatschappelijke structuren en liet sporen na die zichtbaar blijven tot ver na 1945.
‘Door de jaren heen zie je duidelijk dat er op verschillende manieren over honger wordt gesproken’, legt ze uit. ‘Tijdens de Eerste Wereldoorlog ontstond het verhaal dat Duitsland de strijd had verloren door de economische blokkade van de Britten. Die blokkade was volgens de Duitsers inhumaan, omdat het moreel van de burgers erdoor werd aangetast en ze daardoor wilden opgeven.’ Volgens Van Mourik won dit idee na de oorlog aan kracht: Duitsland zou de oorlog niet verloren hebben op het slagveld, maar aan de keukentafel. ‘Het is belangrijk om te benadrukken dat dit een mythe is’, zegt Van Mourik. ‘Er waren tal van andere redenen waarom Duitsland de Eerste Wereldoorlog verloor. Desondanks zie je deze verklaring tot de dag van vandaag terugkomen in de literatuur. Bovendien had dit idee grote invloed op de politiek en de maatschappij in de jaren daarna.’
Die invloed is al zichtbaar in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. Voedselzekerheid was voor Hitler cruciaal: de Duitse overheid was vastbesloten dat het land niet opnieuw honger mocht lijden. ‘De hongerervaringen uit de Eerste Wereldoorlog droegen bij aan beleid dat in nazi-Duitsland nieuw lijden legitimeerde’, aldus Van Mourik. ‘Joodse en Slavische bevolkingsgroepen werden bestempeld als ‘nutteloze eters’ en doelbewust uitgehongerd.’
Lees het hele bericht op de site van de UvA.
