Zij die het wisten
De opwarming van de aarde verandert de verdeling van fysieke klimaatrisico’s over de hele wereld. Nederland beleefde in het voorjaar van 2025 een ongekende periode van droogte, na een toch al ongewoon droge winter. Deze droogte vormde een bedreiging voor het grondwaterpeil, dat essentieel is voor het leven van mens, dier en plant. Moeilijk voor te stellen voor een land dat doorgaans als ‘onder water’ wordt beschouwd…
Tegelijkertijd wordt Nederland steeds meer blootgesteld aan overstromingsrisico’s – vanuit zee door de stijgende zeespiegel en vanuit de lucht en rivieren door moeilijk te voorspellen patronen van hevige regenval.
Nederland is een land dat is gebaseerd op het idee om de natuur te temmen, om te bouwen waar geen land was om te bouwen, om te leven waar het leven onleefbaar lijkt. Nederlanders skiën waar geen heuvels of sneeuw zijn. Ze telen tomaten en aardbeien waar geen grond, zon of warmte is.
Nederland bloeide door het veroveren van de aarde, mensen en landschappen. Hier en elders creëerden de Nederlanders ongelijkheid en wanhoop voor velen, en rijkdom en macht voor enkelen. De Nederlanders vernietigen bestaande landschappen en bouwen nieuwe. De versnelde klimaatverandering zou ertoe kunnen leiden dat de Nederlanders de fundamenten van hun cultuur in twijfel trekken.
Klimaatrisico’s zullen mensen in Nederland op verschillende manieren treffen. Het zal vooral degenen treffen die niet uit hun overstromingsgevoelige huizen kunnen verhuizen, degenen die afhankelijk zijn van grondwater en grond om gewassen te verbouwen en vee te voeden.
Wie is verantwoordelijk voor de bescherming van Nederlandse burgers tegen deze risico’s? Collectief investeren Nederlanders in wereldwijd toonaangevende infrastructurele bescherming tegen het water. Een deel van onze belastingen wordt hiervoor gebruikt. Maar dit zal niet voldoende zijn om iedereen tegen alle overstromingen te beschermen. Individuen moeten zelf actie ondernemen, hun huis beschermen en geld opzij zetten als zelfverzekering. Daarvoor moeten individuele burgers worden geïnformeerd over de risico’s waarmee zij worden geconfronteerd.
De informatie over overstromingsrisico’s is momenteel asymmetrisch verdeeld. Hypotheekverstrekkers zijn goed geïnformeerd, maar individuele burgers minder. Alleen wanneer zij deze informatie ontvangen, kunnen zij weloverwogen beslissingen nemen over of en hoe zij zich aan het risico waaraan zij blootstaan, willen aanpassen. Een aantal huiseigenaren zal wellicht tot het besef komen dat zij de risico’s waaraan zij blootstaan, niet kunnen dragen; door het waardeverlies van hun huis zouden zij hun hypotheek niet meer kunnen aflossen en geen nieuw huis kunnen kopen.
Wie draagt de verantwoordelijkheid voor deze huishoudens? Huiseigenaren die naar risicovolle locaties zijn verhuisd? Hadden zij dit kunnen weten? Banken die hypotheken hebben verstrekt? Zij wisten dit misschien wel, maar konden dit niet meenemen in de hypotheek?
Klimaatverandering heeft invloed op financiële risico’s in verband met onroerend goed. Deze risico’s zijn vaak ongelijk verdeeld; terwijl machtige actoren deze risico’s kunnen beperken, zijn individuele kredietverstrekkers mogelijk niet in staat zich aan te passen. Wie is verantwoordelijk voor het ingrijpen, het helpen van huishoudens die risico lopen en het beschermen van hen tegen wanhoop? Degenen die het wisten!
Om ons aan te passen aan klimaatverandering, moeten we de discussie over de kracht van kennis en de verantwoordelijkheid die daarmee gepaard gaat, opnieuw voeren.