Hoogleraar Engelse Letterkunde aan de Universiteit Gent Stef Craps onderzocht de vergelijking die regelmatig gemaakt wordt tussen klimaatverandering en de Holocaust. Op welke manier vormt de herinnering aan de Holocaust die hedendaagse voorstellingen van klimaatverandering?
Craps onderzoekt hoe verhalen over genocide dienen als geheugensjablonen voor het begrijpen van de ineenstorting van het milieu, terwijl hij ook de ethische implicaties van dergelijke analogieën beoordeelt. Craps analyseert publieke debatten, het academische discours, en klimaatfictie, en laat zien hoe vergelijkingen met de Holocaust functioneren als retorische middelen die toekomstgerichte angsten verwerken en de urgentie van klimaatactie vergroten.
Hoewel zulke analogieën omstreden en ethisch beladen zijn en het risico van trivialisering of historische verdraaiing met zich meebrengen, mobiliseren ze ook de affectieve en politieke kracht van het geheugen om de enorme omvang van de klimaatcrisis het hoofd te bieden. Ten slotte richt hij zich op het verband tussen genocide en ecocide. Hij pleit voor een uitgebreid kader van meerdimensionaal ecogeheugen dat de verweven kwetsbaarheden van menselijk en niet-menselijk leven erkent.
Het artikel verscheen in Sage Journals. De auteur biedt op zijn site een downloadbare PDF van het artikel aan.
Een paar voorbeelden uit het artikel over het gebruik van de Holocaust:
“Een groep vooraanstaande genocide-wetenschappers en mensenrechtenactivisten bracht op de Herdenkingsdag van de Holocaust (Yom HaShoah) in 2021 een verklaring uit waarin zij waarschuwden dat de voortdurende ecologische ineenstorting, die zij een ‘apocalyps in wording’ noemden, zou kunnen leiden tot ‘de ontheemding en dood van honderden miljoenen, zo niet miljarden mensen’. Zij voorspelden somber dat ‘de tsunami van geweld die onvermijdelijk zal volgen’ op de klimaatcrisis en de waarschijnlijke daaropvolgende versterking en bewaking van de nationale grenzen in het mondiale Noorden ‘onze studies van gruweldaden tot nu toe tot niet veel meer dan tussenstations op weg naar een universele Golgotha zal maken’.”
“De vooraanstaande Amerikaanse klimaatwetenschapper en activist James Hansen gebruikte in 2007 analogieën met de Holocaust in een getuigenis voor de nutsinstelling in zijn thuisstaat Iowa. Op zoek naar een metafoor om de omvang van de dreiging van door fossiele brandstoffen veroorzaakte klimaatverandering over te brengen, schreef hij: ‘Als we de bouw van meer kolencentrales niet kunnen stoppen, zullen die kolentreinen dodentreinen zijn – niet minder gruwelijk dan wanneer het goederenwagons waren op weg naar crematoria, geladen met ontelbare onvervangbare soorten’.”
“Of neem Timothy Snyder, een van de bekendste hedendaagse historici op het gebied van de Holocaust, die in het slothoofdstuk van zijn boek Black Earth: The Holocaust as History and Warning eveneens waarschuwt dat klimaatverandering een crisis kan zijn die tot fascisme leidt, en het schrikbeeld oproept van genocidale strijd om voedselvoorraden. Hij vreest dat klimaatverandering ‘Hitleriaanse politiek meer weerklank zal geven’, aangezien ontwikkelde landen, net als nazi-Duitsland, in ‘ecologische paniek’ zouden kunnen vervallen en hun toevlucht zouden kunnen nemen tot drastische maatregelen om hun levensstandaard te beschermen.”
Craps bespreekt uitvoerig The Ministry for the Future van Kim Stanley Robinson, uit 2020, en het werk van Coetzee. Craps schreef al eerder over dit onderwerp.
